مختصری درباره «یوسف بیگ امامی» شاعر گمنام هورامی‌گوی طایفه امامی

ترجمه و گردآوری: فرزانه هدایتی‌زاده / کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی

وب‌سایت خبری ده‌نگی بانه‌وره؛ علاءالدین سجادی در کتاب «تاریخ ادب کردی» که آن را «باغ شاعران» نام نهاده است، از این شاعر نام برده و وی را در رسته‌ی شاعران گمنام قرارداده است. یعنی سجادی، شنیده است که شاعری به نام «یوسف بەگی ئیمامی (یوسف بیگ امامی)» بوده است. اما حیف که زندگی­نامه و نمونۀ  شعری از این شاعر را در دسترس نداشته است تا در کتاب خود بیاورد وبه مخاطبان بشناساند.

عەلائەدین سەججادی، پەرتووکی مێژووی ئەدەبی کوردی - یوسف بەگی ئیمامی (علاءالدین سجادی: کتاب «تاریخ ادب (ادبیات) کردی» - یوسف بیگ امامی)

عەلائەدین سەججادی، پەرتووکی مێژووی ئەدەبی کوردی – یوسف بەگی ئیمامی (علاءالدین سجادی: کتاب «تاریخ ادب (ادبیات) کردی» – یوسف بیگ امامی)

توفیق محمود حمزه  ملقب به «پیرمرد»[۱] (به‌کردی سورانی: پیرەمێرد) یکی از شاعران بزرگ و نامدار کُرد اهل سلیمانیه عراق در روزنامۀ «ژین» شمارۀ ۱۳۰۲ از یوسف بگ امامی نام برده و شعر «کەفتن ئارایش»  که به زبان هورامی و یازده بیت بوده و پیرمرد  سیزده بیت دیگر به آن افزوده و به سورانی برگردانده‌است…

پیرەمێرد و شیعرێکی یوسف بەگی ئیمامی (پیرمرد و شعر یوسف بیگ امامی) --- کتاب «پیرەمێرد و پێداچوونەوەیەکی نوێی ژیان و بەرهەمەکانی (پیرمرد و بازنگری جدیدی بر زندگی و آثارش)» صفخات ۲۳۵-۲۳۷.

پیرەمێرد و شیعرێکی یوسف بەگی ئیمامی (پیرمرد و شعر یوسف بیگ امامی) — کتاب «پیرەمێرد و پێداچوونەوەیەکی نوێی ژیان و بەرهەمەکانی (پیرمرد و بازنگری جدیدی بر زندگی و آثارش)» صفخات ۲۳۵-۲۳۷.

پیرەمێرد و شیعرێکی یوسف بەگی ئیمامی (پیرمرد و شعر یوسف بیگ امامی) --- کتاب «پیرەمێرد و پێداچوونەوەیەکی نوێی ژیان و بەرهەمەکانی (پیرمرد و بازنگری جدیدی بر زندگی و آثارش)» صفخات ۲۳۵-۲۳۷.

پیرەمێرد و شیعرێکی یوسف بەگی ئیمامی (پیرمرد و شعر یوسف بیگ امامی) — کتاب «پیرەمێرد و پێداچوونەوەیەکی نوێی ژیان و بەرهەمەکانی (پیرمرد و بازنگری جدیدی بر زندگی و آثارش)» صفخات ۲۳۵-۲۳۷.

متن شعر بدین عبارت است:

کەفتەن ئارایش، کەفتەن ئارایش
نازداری جافان، کەفتەن ئارایش

دمای ئارایش، کەردش فەرمایش
تەڵمیت بەندانەن پەرێ «دزیایش»

وێش پێچان وە بەرگ سەفەرنماوە
بە لارە و لەنجە دڵبەر ئاساوە

شەدە و سرکەیی کێشان وەدەورا
رۆ شیرین تەربی نە هاڵەی هەورا

دەسماڵی کەتان عەنکەبووتی‌ڕەنگ
دەستکردی خاسەی کارخانەی فەرهەنگ

بە جامەی ڕەنگین شۆخی شیرین تەرز
دڵش شێردڵان ماوەرەد ئەو لەرز

ئاهووی «شیروانە» چەم وە نیگاوە
گاه گاه وە ڕووی ناز هۆرمگێلاوە

قەد و قامەتت هەمچو «قد قامت»
کە خێزا خێزا شۆڕی قیامەت

بەو گریشمە و ناز خەرامانەوە
کەفتەڕا نەڕای «دووئاوان»ەوە

پا نیا وە ڕیکاب سوار بی وەهۆش
حۆریی سەماوات یاوزنگی گردت بۆش

وێش خۆرشیدێ بی بوڕاق شیرش بی
بوڕاقی میعراج ئەو ئەسیرش بی

شیر و خۆرشیدی نیشانی ئێران
جەو تەرز و تەرحە ئامان وە مەیدان

کەلی «شاکەل»ش پڕ کەردەن جە نوور
سەرای گەرمەسێر بێ وادەیی توور

 

ملا علی زمناکویی در نامه‌ای به حکیم ملاصالح نوشته است:

مزار این شاعر در منطقۀ «برمیل (به‌رمیل)» در روستای «دروله (درۆڵه)»[۲] که از مناطق ییلاقی طایفۀ امامی (از توابع بخش کلاشی شهرستان جوانرود) می‌باشد وجود دارد و نوشته‌ای بر روی آن وجود دارد. او چند برادر هم داشته که یکی از آنها احمد نام دارد که  پدربزرگ خاندان خدامروت (خوامرۆت) از طایفۀ امامی بوده است.

این مقدار اطلاعات از طریق ملا علی زمناکویی روشنایی به زندگی­نامۀ شاعر بخشیده است، اما حیف؛ که تاریخ ولادت و وفات این شاعر هنوز برایمان روشن نیست.

قبر یوسف بیگ امامی (یوسف بەگی ئیمامی) در قبرستان برمیل در روستای دروله از توابع شهرستان جوانرود (از مناطق گرمسیری طایفه امامی)

قبر یوسف بیگ امامی (یوسف بەگی ئیمامی) در قبرستان برمیل در روستای دروله از توابع شهرستان جوانرود (از مناطق گرمسیری طایفه امامی)

سید باقر هاشمی نیز نام وی را به نام «یوسف بیگ جاف (یوسف بەگی جاف)» قلمداد کرده است. واژه‌ی «جاف» هم به این دلیل به نام یوسف بگ پیوسته است، چون طایفۀ امامی در مرز قلمرو بزرگ عشیره‌ی جاف بوده‌­اند که برخی از آنان در روستاهای اطراف از جمله  روستای به نام «دروله (درۆڵه)» شهرستان جوانرود و دو روستای دیگر به نام «لاوران» و «زمناکو (زمناکۆ)» از توابع شهر حلبچه در عراق می‌باشد.

«یوسف به‌گ (یوسف بیگ امامی)» هم  در روستای دروله تابع شهر جوانرود زندگی کرده است. دیوان وی به زبان هورامی و اغلب با مضامین دینی در مورد خداشناسی می­باشد. اکنون دیوان وی توسط حکیم ملا صالح در عراق گردآوری و چاپ شده است.

دیوان یوسف بیگ امامی (دیوانی یوسف به‌گی ئیمامی) --- گردآوری و تنظیم: حکیم ملاصالح (ئامادەکردنی: حەکیم مەلا ساڵح)

دیوان یوسف بیگ امامی (دیوانی یوسف به‌گی ئیمامی) — گردآوری و تنظیم: حکیم ملاصالح (ئامادەکردنی: حەکیم مەلا ساڵح)

نمونه ای از اشعار وی:

ئەی هوو! چەن سەرچەنگ چەرخی چەپ وەردەم
چەرخ چەن چەرخیا، من مام نەمردم
یە گەردوون مودام گەردەلوولشەن
دڵداران، دڵان های چەن تولشەن
ئاڵەم بەر کەنار وێم بە حاڵی وێم
ئای چەن گیان سەخت بیم، چەن چەرخش داپێم

پی‌نوشت:

[۱]: پیرمیرد: توفیق محمود حمزه  ملقب به (پیرمرد) به کُردی سورانی، «پیره‌مێرد» و حاجی توفیق بیگ، (۱۸۶۷ – ۱۹۵۰) شاعر، نویسنده و روزنامه‌نگار اهل سلیمانیه در کردستان عراق بود که به فارسی و کردی شعر می­‌سرود. او در سلیمانیه و بانه به تحصیل پرداخت و در سال ۱۹۲۶ سردبیر روزنامه « ژیان» شد.

[۲]: دروله (دڕۆڵه): از مناطق ییلاقی طایفۀ امامی نزدیک رودخانۀ سیروان از توابع شهرستان جوانرود میباشد.

 

منابع:

■ ملاصالح، حکیم. دیوان یوسف بیگ امامی (دیوانی یوسف به‌گی ئیمامی). ادارهٔ چاپ و نشر پیف (چاپه‌مه‌نی و ئۆفسێتی په‌یڤ)، ٢٠٠٩. ١۴١.

■ آشنا، امید. پیرەمێرد و پێداچوونەوەیەکی نوێی ژیان و بەرهەمەکانی (پیرمرد و بازنگری جدیدی بر زندگی و آثارش). هەولێر (اربیل): دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ٢٠٠١. ۴۴٨.

■ سەججادی، عەلائەدین (علاءالدین سجادی). مێژووی ئەدەبی کوردی (تاریخ ادب کردی یا تاریخ ادبیات کردی)، باخی شاعیران، پەڕەی ۵۴٣ (باغ شاعران، صفحه ۵۴۳). چاپخانەی مەعارف (چاپخانه معارف)، بەغدا (بغداد)، ١٩۵١.

■ ویکی‌پدیای فارسی، مقاله پیرمیرد (www.fa.wikipedia.org).

تزیینی

ترجمه و گردآوری: فرزانه هدایتی زاده، کارشناسی ارشد زبان وادبیات فارسی